Nieuwerbrug
Nieuws
Agenda
Toeristeninformatie
Museum Nieuwerbrug
Gebouwen
Wie, wat, waar?
Foto's en film
Links
Windvaan Onafhankelijkheidstoren
Geen haan, geen kruis, maar een Hollandse Leeuw, die verwijst naar de Nederlandse Onafhankelijkheid in 1813.
Voor de renovatie.

Bouwtekening Onafhankelijkheidstoren
Bouwtekening Onafhankelijkheidstoren, doorsnede
Bouwtekeningen uit 1913.

bron: RHC Rijnstreek en Lopikerwaard


Eerste steen Onafhankelijkheidstoren
Eerste steen gelegd door Cornelis Mijnlieff


De Buitenmuur is gebouwd met zo’n 10.000 in Nieuwerbrug gebakken stenen. Tijdens de grootscheepse renovatie zijn er hiervan 350 vervangen door stenen van buiten het dorp.


Uurwerk Onafhankelijkheidstoren
De 4 staat niet als IV maar als IIII op de wijzerplaat, 2016.
foto: Andre Slingeland


Luidklok Onafhankelijkheidstoren
Luidklok van Eijsbouts, 2016.
foto: Andre Slingeland

Van Waveren windvaan Onafhankelijkheidstoren
Loodgieter Van Waveren vereeuwigd in de windvaan, 2016.


Gedenksteen klokverlichting Onafhnakelijkheidstoren
Gedenksteen uit 1958.





Cees Brouwer bij Onafhankelijkheidstoren
Cees Brouwer bij kleinste museum, 1992.

Tolvignet Nieuwerbrug
Tolvignet 2017.

Heropening Onafhankelijkheidstoren
Heropening door
Jan van Rooijen en wethouder Martien Kromwijk, 2016.
foto: Marc van Heel

Gijs Boer bouwde een kast voor het gerenoveerde uurwerk
Gijs Boer bouwde een kast voor het gerenoveerde uurwerk, 2017.

foto: Marc van Heel
Onafhankelijkheidstoren
Onafhankelijkheidstoren
Onafhankelijkheidstoren, 1914. bron: RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Op 23 september 2015 was het honderd jaar geleden dat het College van Bruggemeesters het eigendom van de Onafhankelijkheidstoren voor ons over nam. Het is in die eeuw ook een symbool van de onafhankelijkheidszin van de Nieuwerbruggers geworden. Met de bouw van de toren werd op 21 juni 1914 begonnen en aan het einde van dit eerste oorlogsjaar was hij eigenlijk al klaar. Hierbij het verhaal van onze toren.
.

Alle inwoners van de Brandschouwerij Nieuwerbrug, zijn samen eigenaar van de toren.


Onafhankelijkheidstoren na renovatie
Na de renovatie in, 2016.
foto: Andre Slingeland


Onze Onafhankelijkheidstoren is een gemeentelijk monument.

Bevrijd van Napoleon
Begin negentiende eeuw eeuw heersen de Fransen onder leiding van Napoleon Bonaparte over een groot deel van Europa. Ze bezetten ook de Nederlanden, en voegden die tenslotte bij het Franse keizerrijk. In 1813 worden de Fransen verdreven, en wordt de basis gelegd voor het onafhankelijke Koninkrijk der Nederlanden. De Nederlanden blijven één staat, zoals in de Franse tijd.
In 1913 wordt deze gebeurtenis herdacht en gevierd in het hele land met grote feesten, optochten, openluchtspelen, kermissen en andere vermakelijkheden.

Geen feest maar een blijvende herinnering
Maar niet overal: In Nieuwerbrug was “de groote meerderheid van inwoners tegen openbare feestviering gestemd”.
De herdenking wilden de Nieuwerbruggers echter niet ongemerkt voorbij laten gaan. Op 22 augustus 1913, werd op initiatief van ijsclub Wintervermaak, een vergadering gehouden met vertegenwoordigers van de verschillende Nieuwerbrugse verenigingen en de grootste werkgevers van het dorp. Het doel was te komen tot een stichting van een “blijvend aandenken” aan de gebeurtenissen van 1813. In restaurant  “Het Grauwe Paard” werd besloten dat het blijvend aandenken zou moeten bestaan uit een toren met uurwerk en luidklok. Vooral het uurwerk was zeer gewenst: Er was in het dorp in 1913 behoeft aan de juiste tijd, niet iedereen had een klok, wekker of horloge, of een mogelijkheid die op de juiste tijd te zetten.
.
Napoleon Bonaparte
Napoleon Bonaparte.

Het Grauwe Paard
Het Grauwe Paard.

bron: collectie Gijs Boer
Bouwcommissie
Op 28 augustus werd er opnieuw vergaderd. De aanwezigen kozen een aantal notabele Nieuwerbruggers met verschillende achtergronden uit de verschillende gemeentes tot “Bouwcommissie”. Voorzitter werd Jan Hendrik Ruting, een veehouder die in verschillende besturen zat en Nieuwerbrug vertegenwoordigde in de gemeenteraad van Bodegraven. Verder werden ook Dirk Prins (boterfabrikant), Aart van Baren (veehouder), Nicolaas Breedijk (veehouder), Jan Voorbergen (smid), en Hendrik Vijfhuizen (steenbakkersbaas) lid van de commissie.
Drijvende kracht achter het geheel was Dirk de Bruin (timmerman, voorzitter van de ijsclub en de Onderlinge Brandwaarborgmaatschappij). De Bruin was de leider van het torenbouw project.
Cornelis Mijnlieff, directeur van de steenfabriek Ruimzicht op Bekenes en tevens gemeenteraadslid van Barwoutswaarder, werd “volgaarne” erevoorzitter van de Bouwcommissie. Op die manier kreeg het project niet alleen status, maar ook een belangrijke sponsor.
Enthousiasme en plannen genoeg, maar geld voor de bouw van dit “blijvend aandenken” was er nog niet in kas.
.
Steenfabriek Ruimzicht, Bekenes
Steenfabriek Ruimzicht, 1914.
bron: RHC Rijnstreek en Lopikerwaard

Brugstraat, bruggemeesterstraat Nieuwerbrug
Brugstraat voor de bouw, 1905.
bron: collectie Gijs Boer
Geldschieters en schenkingen in hout en steen
In september 1913 gaven de Bruggemeesters de toezegging dat zij de toren na voltooiing in eigendom, beheer en onderhoud zouden nemen

Geldschieters Onafhankelijkheisdatoren
illustratie: Janneke van Heel, 2017
Geen steun is gevraagd aan de gemeentebesturen van Barwoutswaarder, Waarder, Rietveld en Bodegraven. In de raadsvergaderingen is de toren niet aan de orde geweest. We missen de namen van burgemeesters, wethouders en andere gemeentelijke functionarissen bij de schenkers.
Eind 1913 was er voldoende geld om met de bouw te beginnen.
.
Onafhankelijkheidstoren 1917
'Toren te Nieuwerbrug.
Monument van Neerlands Onafhankelijkheid', 1917.
collectie: Gijs Boer

Onafhankelijkheidstoren en tolbrug
collectie: Gijs Boer
Bouw
Een bouwvergunning van de gemeente, in dit geval van Waarder, was nodig.
Op 24 maart 1914 ( vier maanden na de feestelijke herdenking van de Nederlandse Onafhankelijkheid) diende De Bruin een verzoek om vergunning in, met een beknopte beschrijving en een tekening van de toren. De toren zou in totaal 13,5 meter hoog worden; de met leien bedekte spits zou circa 6,5 meter meten.
De fundering bestond uit platen van gewapend beton, grind en cement. Het plan was om op 6 april te starten met de bouw, en het streven was om op 1 mei het geheel onder de kap te hebben. Op 1 juni 1914 zou de toren af moeten zijn.
Het lukte niet. Eerst moest De Bruin maar eens komen uitleggen hoe groot en dik de fundering zou moeten worden. Uiteindelijk werd op 10 april de bouwvergunning verleend. De onderhandelingen over het uurwerk waren toen nog volop bezig. Ondertussen werden de eerste voorbereidingen voor de bouw getroffen.
Op 24 juni 1914 werd door erevoorzitter Mijnlieff de eerste steen van de Onafhankelijkheidstoren gelegd. Op 31 augustus 1914 (de verjaardag van koningin Wilhelmina), zou de bouw van de toren afgerond kunnen zijn, want de bouw verliep voorspoedig.
Nadrukkelijk werd besloten om de toren “met eenige plechtigheid maar zonder openbare feestelijkheid te onthullen”: de Nieuwerbruggers hadden kennelijk moeite hun blijdschap over het project te uiten.
.
Cornelis Mijnlief
Cornelis Mijnlieff, 1914.
bron: RHC Rijnstreek en Lopikerwaard


Wereldoorlog
Enige somberheid was wel op zijn plaats: op 1 augustus 1914 brak de eerste Wereldoorlog uit door de inval van de Duitsers in Rusland. Op 4 augustus viel Duitsland ook België binnen en daarna ook Frankrijk, waar een zware strijd in loopgraven werd gestreden, waarin miljoenen jonge mannen de dood vonden. Nederland bleef deze oorlog neutraal en vanaf oktober kwamen er zo’n miljoen Belgische vluchtelingen naar ons land. Ze kregen door heel Nederland onderdak, zoals bijvoorbeeld in een kamp in Gouda. Het Fort Wierickerschans was destijds een gevangenis voor buitenlandse militairen.
Door de mobilisatie, tijdelijke stagnatie van verzending én de beperkte beschikbaarheid van bouwmateriaal, moest de voltooiing van de toren opnieuw worden uitgesteld. Pas op 9 oktober 1914 konden het uurwerk en de klok in de toren worden aangebracht. De toren was eind 1914 geheel klaar, maar de bouwcommissie had helemaal geen behoefte meer aan een officiële onthulling of plechtigheid.
Pas op 23 september 1915 werd de toren in een eenvoudige bijeenkomst overgedragen aan het College van Bruggemeesters. De Bruggemeesters zouden ervoor zorg dragen dat de klok elke middag om 12 uur zou worden geluid, en voorts als er brandalarm was. Een jaar later werd besloten ook bij begrafenissen vanuit de Gereformeerde kerk te luiden. Het dagelijks toezicht van de toren kwam bij de Bruggemeesters. Bouwcommissielid Voorbergen (de dorpssmid) werd klokkenluider en uurwerkopwinder.
.
Eerste Wereldoorlog Fort Wierickerschans
Ontsnappingstunnel Fort Wierickerschans, 1914.


Vluchtelingen Eerste Wereldoorlog
Belgische vluchtelingen, 1914.

Uurwerk en luidklok
Bij contract van 18 mei 1914 verplichtte de bekende firma Eijsbouts uit het Noord-Brabantse Asten zich tot de levering en plaatsing van een uurwerk met luidklok en toebehoren. Details van het uurwerk, met drie wijzerplaten en een koperen luidklok van ongeveer 150 kilogram stonden in het contract. De prijs voor levering en installatie zou 675 gulden worden.
Uiteindelijk waren de kosten van de toren minder dan 2600 gulden Een kwart daarvan 675 gulden kwam voor rekening van uurwerk en luidklok. De uitvoering van de bouw kostte ongeveer 1875 gulden.
.
Uurwerk Onafhankelijkheidstoren
Uurwerk na renovatie, 2017.
foto: Marc van Heel
Bedrijven
De bouw van de toren was een grotendeels Nieuwerbrugse aangelegenheid. Nieuwerbrugse ambachtslieden deden het werk: De smeden Francken en Voorbergen, de schilders van Dam en Koenekoop, de timmerlieden De Bruin en Verweij en de metselaars Van der Zouw en Versloot.
Alleen het loodgieterswerk werd gedaan door Van Waveren uit Bodegraven.

smederij FranckenJan VoorbergenKoenekoopVerweijJan Versloot
Francken            Voorbergen        Koenekoop         Verweij               Versloot
.
JJ Blok in Onafhankelijkheidstoren
Naam van metselaar JJ Blok in binnenmuur. Tijdens renovatie verdwenen.
foto: Andre Slingeland

Uurwerkverlichting
Juffrouw Aaltje Kok Willemsdochter, telg uit een eeuwenoud Nieuwerbrugs geslacht van veehouders en dorpsbestuurders, schonk in 1956 de verlichting van het uurwerk van de toren.
Op woensdag 19 februari 1958 werd die officieel in werking gesteld. Nu wel met een feestje in het “Grauwe Paard” met vele genodigden en de tachtigjarige schenkster als stralend middelpunt. Ook kwam juffrouw Kok, na alle sprekers, tenslotte zelf aan het woord. Haar woorden waren via luidsprekers in het hele dorp te horen! Vervolgens trok men naar de toren, onder begeleiding van de muziek van “Kunst Na Arbeid”.
Juffrouw Kok ontstak om zeven voor acht het licht aan de wijzerplaten en daarna volgde de onthulling van een gedenkplaat van deze schenking.

.
Aaltje Kok
Aaltje Kok bij de toren.
bron: College van Bruggemeesters

Kleinste museum
Het Historisch Genootschap Nieuwerbrug bedacht in een enthousiaste bui, dat de Onafhankelijkheidstoren een mooie plaats zou zijn voor een museum over de geschiedenis van ons dorp. De ruimtes waren toch leeg. In het streekarchief te Woerden, werden oude aktes en oorkondes gekopieerd, die vervolgens aan de binnenmuren van de toren werden gehangen.
Het museum telde twee verdiepingen van elk 1,80mx1,80m. Er was plaats voor “drie slanke bezoekers” Om naar binnen te kunnen, moest de sleutel worden afgehaald bij de tolgaarder.
Omdat dit museum het kleinste van Nederland was, heeft het in het Guiness Book of Records gestaan. Na enige jaren werd het museum weer gesloten, als bleef het nog jaren daarna vermeld staan in de gemeentegids. Volgens Wikipedia bestaat het nog steeds.
.
Guiness Book of Records
Beheer en Restauratie
Zoals afgesproken zorgt het College van Bruggemeesters voor het beheer en reguliere onderhoud van de toren. De onderhoudskosten beperkten zich in de afgelopen eeuw tot dat wat strikt nodig was om de toren in goede staat te houden. Het bouwwerk was voor weinig anders te gebruiken dan klokkentoren, dus zorgde het niet voor inkomsten.
Echter in 2014 bleek dat groot onderhoud noodzakelijk was. De toren stond scheef, er waren scheuren, het schilderwerk was achterstallig, het voegwerk, ankers en stalen band moesten vervangen worden, maar ook waren er problemen met houtrot,  lood, boktor, asbest, uurwerk, afsluiting van galmgaten, verwijdering van stucwerk en zo meer
Deze kosten hiervan zouden een belangrijke aanslag plegen op de kas van het College van Bruggemeesters, dat op zoek moest naar mogelijkheden om de zo noodzakelijke reparaties te kunnen bekostigen. Net als in 1913 werd er weer beroep gedaan op de burgerzin van de Nieuwerbruggers.
Door de verkoop van een tolvignet voor auto’s voor vijf euro werden alle inwoners van Nieuwerbrug die regelmatig gebruik maken van de tolbrug gevraagd bij te dragen aan de kosten van de Onafhankelijkheidstoren.
In september 2016 werd de gerestaureerde Onafhankelijkheidstoren weer in gebruik genomen. Alleen was het nog even wachten op het uurwerk.
Zo blijft de Onafhankelijkheidstoren, ook wel Eeuwfeesttoren of Vrijheidstoren genoemd, net zoals destijds in 1913 een beetje van alle Nieuwerbruggers. 
Vochtproblemen Onafhankelijkheidstoren
Vochtproblemen.

Reparatie scheurvorming
Reparatie scheurvorming.

Uit 'Nieuwerbrug. Een klein dorpje met eigenzinnige mensen', 2011

Correctie op uitspraken in de film
De toren is niet op een baggersloot gebouwd.
In de binnenmuur stond niet de naam D. Bruin, maar J.J. Blok.
Het initiatief lag niet bij Mijnlieff, maar IJsclub Wintervermaak.


Literatuur
De Onafhankelijkheidstoren te Nieuwerbrug: een bouwgeschiedenis, W.R.C. Alkemade, Heemtijdingen november 2015.
Eeuwfeesttoren, Boreftse Berichten, september 2004.

Laatst bijgewerkt: 30-03-2017
Kogelgat in Onafhankelijkheidstoren
Kogelgat WO II in spitsbol.

Torenspits Onafhankelijkheidstoren
Gerestaureerde torenspits.

bovenstaande foto's: Andre Slingeland
2016.


Tentoonstellingscommissie

Jan van de Burgt
Michiel van de Burgt
Judith van Heel



De tentoonstelling in 2017 kwam mede tot stand door

Rob Alkemade
Gijs Boer
Boer Nieuwerbrug BV
College van Bruggemeesters
Cees Brouwer
Janneke van Heel
OVM Rijn en Aar
André Slingerland
Studio Veelenturf Reklame
Voet Nieuwerbrug